Şeyh Camii

İsmini verdiği Şeyh mahallesindeki caminin yapım kitabesi mevcut değildir. Ancak kabul edilen görüş caminin 1565 yılında Muğla'nın büyük alimlerinden Şeyh Bedreddin tarafından yaptırıldığıdır. Zekai Mete, caminin ilk olarak Kadı Mahallesi Mescidi olarak anıldığını, 16. yüzyıl ortalarından itibaren ise Şeyh Bedreddin'in adıyla anılmaya başladığını ileri sürer. Ekrem Uykucu vakıf kayıtlarına istinaden caminin 1560 yılında mevcut olduğunu yazar. Caminin adı 1562 tarihli Mufassal Evkaf Defteri'nde geçmektedir. Ali Rıza Hakses ise caminin bir rivayete göre 1465 yılında 19. yüzyılda iki onarım geçirmiş olup ilki olarak 1831 yılında Menteşe Mütesellimi (Tanzimat öncesi vergi toplayan devlet memuru) Tavaslı Osman Ağa'nın eşi Ümmü Gülsüm Hatun tarafından tamir ettirildi. Osman Ağa ayrıca camiye geniş vakıflar kurdurdu. İkinci onarım ise Şerif Efendi ile Ragıp Efendi tarafından 1896 yılında yaptırıldı. Minaresi 1806 yılında eklenmiştir. Cami en son 2007 yılında restore edilmiştir.

Caminin kuzey ve güney yönlerinde iki haziresi vardır. Burada camiyi yaptıran Şeyh Bedreddin başta olmak üzere Kadı Süleyman Efendi, Hafız Ahmet Efendi, Muğla Müftüsü Bekir Efendi gibi şehrin ileri gelenlerinin mezarları bulunmaktadır.

Kurşunlu Cami

Balıbey mahallesinde bulunan cami Muğla'nın merkez camisidir. 1493 yılında Menteşe beylerinden Esseyyid Şucâeddîn Bey tarafından yaptırılmıştır. Mimarı bilinmemektedir. İlk yapıldığı yıllarda bahçesinde bir medrese de mevcuttu. 1853 yılında gördüğü tamiratta kubbesi kurşunlarla kaplanmış, bu yıldan sonra şimdiki ismiyle anılmaya başlanmıştır. 1900’de Şerif Efendi tarafından son cemaat yeri eklenmiş, minaresi de aynı yıllarda Hacı İsmail tarafından yapılmıştır.

Yapının inşa kitabesi yoktur. Ali Rıza Hakses'in 1940 yılında yazdığı kitabında; caminin Şeyh Şücaeddin tarafından yaptırıldığı ve mezarının minber tarafındaki pencere önünde olduğu ve zor okunan mezar taşında 1493 tarihinin okunduğu belirtilmiştir. Bu mezar 1937 yılında buradan yeni -günümüzdeki eski- mezarlığa taşınmıştır.

Başbakanlık Osmanlı Arşivlerinde yer alan 18 Muharrem 1321 (16 Nisan 1903) tarihli belgede ''..yenniden inşasına başlanan Muğla'daki Kurşunlu Cami-i Şerifi için Avrupa'dan getirtilen beş bin kıyye kurşunun gümrük resminden istisnaen geçirilmesi...'' şeklinde kayıt bulunmaktadır.

Cami içindeki duvar süslemelerinde Kabe ve gemi resimleri görülmeye değerdir. Bu resimler Rodos'tan getirilen kök boyalarla yapılmıştır.

Şahidi Cami

Şehrimizin Camikebir Mahallesinde yer alan ve geleneksel mimari örnekleri ile Osmanlı dönemine ait bir yapıdır. Daha önce caminin yerinde Şeyh Seyyid Kemaleddin tarafından 1390 yılında yapılan Mevlevihane Mescidi bulunuyordu. Zamanla eskiyen bu dergâh 1848'de Hacı Osman Ağa tarafından onarılıp genişletilmiş ve bugünkü caminin ana binası inşa ettirilmiş. Cami ismini, burada bulunan mevlevihane şeyh olan Şahidi İbrahim Dede'den almıştır. Şahidi İbrahim Dede'nin ve babası Hüdai'nin türbe halindeki kabirleri caminin haziresindedir. Ayrıca cami bahçesinde de ilk mescidi kuran Şeyh Seyit Kemalettin’ in mezarı bulunmaktadır. Cami 1869 ve 1911 yılında Mevlevi Postnişini Şeyh Cemal tarafından tamir ettirilmiştir.

Kente tepeden bakan bir mevkide bulunan caminin bahçesindeki mevlevi zatların varlığının Menteşe’yi manevi olarak koruduğuna inanılır. Şahidi Cami Muğla'nın en çok kullanılan ibadethanelerinden birisidir. Caminin iç bölümü günümüzde de dervişlerin bir zamanlar halka halinde zikir yaptıkları haliyle aynen korunmaktadır.

Şahidi Cami'sinin giriş kapısının bulunduğu kitabede 'Muğla Hanedanından Merhum ve Mağfurun İley Hacı Osman Ağazade El Hacı Mehmet Ağanın Ruhuna El Fatiha' diye yazmaktadır.